محمد تقي جعفري
355
تفسير ونقد وتحليل مثنوى جلال الدين محمد مولوى
درختان مورد استفاده قرار مىگيرد . اين احتمال را در تفسير وتحليل ابيات موجود در داستان معاويه وشيطان نيز متذكر شدهايم . احتمال دوم - شيطان پس از طرد شدن ، اوامر الهى را در امتحان كردن مردم انجام مىدهد و اين اطاعت محبوب وشايستهء پاداش است . اين احتمال صحيح نيست زيرا - با همه آيات قرآنى كه شيطان را مردود ابد خوانده است ، منافات دارد و با نظر بسيار ابيات جلال الدين در اين مورد احتمال اول تقويت مىشود ومىتوان گفت كه منظور جلال الدين هم احتمال اول است . تفسير ابيات ملك جهان به طور مطلق از آن خداست وفرمانى جز فرمان او وجود ندارد ، كمترين سگ در بارگاهش شيطان است . اگر تركمانى سگى داشته باشد كه در پيش در خرگاهش سر گذاشته وتسليم آن تركمان گردد ، كودكان آن خانه گوشش ودمش را مىگيرند ومىكشند و آن را بازيچهء خود قرار مىدهند . و آن سگ در مقابل كودكان مقاومت وستيزهاى از خود بروز نمىدهد ، ولى همين كه بىگانهاى از جلو آن در عبور كند ، سگ مانند شير نر به آن عبور كننده هجوم مىبرد . آيهء قرآنى همين مضمون را در بارهء ياران پيامبران فرموده است كه : آنان براى كفار بسيار سخت گير وميان خودشان كاملًا مهربانند . آب تتماجى كه تركمان به آن سگ مىدهد ، سگ را به وفادارى وپاسبانى وادار مىسازد . از اين مثال سگ ، داستان شيطان را مىتوانى بفهمى ، كه خداوند شيطان را مانند سگى به وجود آورده وانديشه ها و حيله گرىها را در نهاد او بوديعت نهاده است . تا پاسبانى در بارگاه او را به عهده بگيرد . آنگاه آبروى مردم را غذاى او ساخته است ، تا آنها را از نيك و بد بريزد